{"id":13025,"date":"2020-04-21T18:21:49","date_gmt":"2020-04-21T11:51:49","guid":{"rendered":"http:\/\/thechinlandpost.info\/?p=13025"},"modified":"2020-04-21T18:21:49","modified_gmt":"2020-04-21T11:51:49","slug":"meikhu-pawlitik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thechinlandpost.info\/?p=13025","title":{"rendered":"Meikhu Pawlitik"},"content":{"rendered":"<p><b><i>|<\/i>Salai SH Lian<i>| Chin Digest &#8211; April 2016<\/i><\/b><\/p>\n<p><b><i>Biadomhnak<\/i><\/b><\/p>\n<p>&#8220;Meikhu Pawliqik&#8221; tiah ka ti tik ahhin careltu na khuaruah a har kho men. A khuaruahhar lomi na si ahcun, thil sining na hngalh deuh ruang zong ah a si men lai. Nain, Meikhu Pawliqik cu zeidah a si timi hrimhrim a ruah awk na hngalh lo zong a si kho qhiam. Ruah awktlak lomi a si na ti caah zong ah a si kho fawn. A ruang cu, Meikhu Pawliqik hi zei bantuk <i>Political Dictionary<\/i> hmanh nih fianternak a tuahmi a si lai ka zum lo. Cucu a fiangmi a si. Amahbel, <i>Pawliqik (Politics)<\/i> timi biafang cu fianternak an tuahmi a tor ko lai. Nain, meikhu pawliqik tiah ka hun hman tik ah, fianternak a tuahmi cu an um lai tiah ka ruat lo. A ruang cu, Laitlang (Chinram) ah ramleng in Laitlang ramkhel kong hlathlai ding ah a rak phanmi ramkhel lei thiamsang an um rih lo caah a si men lai. Ni khatkhat ahcun, a phanh zong an rak phan te ko men hnga. Asinain, atu tiang cu, &#8216;Meikhu Pawliqik&#8217; tiah a qialmi le fianternak a tuahmi cu an um rih lo. Cucu a palhmi zong a si kho men nain kei nih cun nai tan hrawng kan Laimi (Chin miphun) nih kan tonmi ruang ah fiang tuk in a hun ka fianter tiah ka ruah! Fiang deuh in hun zoh tuah hna usih;<\/p>\n<p><b><i>Pawlitik Sullam<\/i><\/b><!--more--><\/p>\n<p>Pawliqik timi biafang (Politic) cu Greek holh Polis in aa thawkmi a si tiah <i>Political Science<\/i> a cawngmi nih an chim. Nain, <i>Political Science<\/i> timi <i>Naing-ngan-zi Teih-pan<\/i> (ramkhel kong cacawnnak) a cawng lomi nih cun theih lo zong a fawimi a si. Asinain, cucu fianternak tuah a har ah ka ruat lem lo. A ruang cu a fawinak in, \u2018Pawliqik\u2019 tiah kan chim cangka in careltu mitthlam ah a cuangmi cu ramkhel, ramkhel rian, ram hruaining, ram uk ningcang tbk. kha a cuang ko rua tiah ka ruah caah a si. A cheukhat careltu belte nih kan ruat kho lo men, nain a fawinak in Pawliqik timi cu ram kong kha a si ko. A biapi in, ram hruai ningcang, ram uk ningcang kha a sawh duhmi a si. \u2018Polis\u2019 timi \u2018<i>city-state\u2019 <\/i>in aa thawkmi cu a si. <i>City-state<\/i> tiah rak kawhmi cu atu lio ah Ram tiah kan kawhmi hi a si. Cucu, a tawinak in Pawliqik ka hun fianhmi sisehlaw a za ko lai dah. Hi nakin a biapi deuh in hun langhter ka duhmi cu, &#8220;Meikhu Pawlitik&#8221; hi a si.<\/p>\n<p><b><i>Meikhu Sullam<\/i><\/b><\/p>\n<p>\u201cMeikhu Pawlitik\u201d tiah fianternak ka ngeih hlan ah \u2018Pawliqik\u2019 biafang fianternak ka ngeih cang bantuk in \u2018Meikhu\u2019 timi biafang cu ziah ka hun hman chih kun? Hihi a dang biahalnak pakhat hi capar caah a si hnga. Meikhu cu zeidah a si timi cu ahohmanh nih fianh hau loin hngalh dihmi a si. Cucaah, a meikhu kong chim loin a sining ka hun langhter lai. A sining tampi lak chung in pakhat cu; caan saupi rau lo ah a umnak hmun in hmundang aa qhial. Thlihran deuhnak leikap pohpoh ah a choi. A duhnak poh ah thli nih a choih. Cun, khua a mawtter, khuamui a chiatter. A bik in, Chinram chung ah March le April thla ah khualtlawngmi na si ahcun, na theih lai. Mah vial kha ka duhnak ka vun laakmi si sehlaw, a dang pakhat cu Laimi nih tahchunnak kan hmanmi hun char ka duh. Cucu zeidah a si tiah cun, meikhu a khutnak ah sazawh timi tahchunhnak kan ngei. Meikhu zoh hmang? Mei khutnak poh ah kal hlah ngat tiah capo le biatak chimrel zong a um theo tawn.\u00a0 Chim lengmang ahcun a sau tuk lai caah meikhu kong cu ka hin ka hun ngol lai. Careltu pumpak nih na duhning in naa peh khawh.<\/p>\n<p><b><i>Meikhu Pawlitik Fianternak<\/i><\/b><\/p>\n<p>\u2018Meikhu le Pawlitik\u2019 tiah biafang pahnih fonh in ka hun hman tik ah meikhu le pawliqik kha fonh a si cang caah aa dangmi a si ti lo. Thil sullam pakhat kha an langhter duhmi a si cang. Hitin biafang pahnih fonh a si tik ah careltu pumpak zong na khuaruah a har men lai. A ruang cu a um bal lomi le theih bal rih lomi a si caah a si. Nain, khuaruahhar awk cu a si lem lo. A ruang cu Chinram ah kan ton cuahmahmi kong a si ko. Cucu, zeidah a si? Careltu nih theih le hngalh na duh sual ah tiah a tawinak in fianter khawh ka hun in zuam lai. Hihi hmun dang le kaa dang ah a cangmi thil a si le si lo cu kan hngal lo. Nain, Chinram ah a cangmi ramkhel sining le thil dang pakhat cu a si ko. A phunphun ah kan ton, Biaknak, Zatlaang nun, Zatlangbu tbk le 2010-2015 karlak ramkhel sining ah kan tonmi thil nih fiang tuk in a kan chimh. Zeidah a si tiah cun, minung tampi nih meikhu dawi in ramkhel tuah timh duhnak lungthin a ngeimi an tam. Ka chim cang bantuk in, Laimi kan sining ah capo biatak in chimmi ah mei a khutnak cu sazawhnak hmun a si qheo tawn. Sazawh cu hrilhfiah a hau rua tiah ka ruat lo. A ruang cu mi inn ah a lak in sathaw ngaimi va ei kha a si ko caah kan i fiangmi a si lai tiah ka ruah.<\/p>\n<p>Hi kong ah fiang deuh in vun chimrel ahcun, nai tan kan tonmi kong kha hun zoh qhan lo awk a qha lai lo dah. Cun, hi kong chimfiannak le mipi sin ah hngalhfianternak kan ngeih khawh a si ahcun a qha tuk lai timi saduhthahnak ka ngei zungzal. A ruang cu nai tan kan tonmi ah &#8216;meikhu pawliqik&#8217; a dawimi kan hruaitu upa an tam tuk. A fawinak in meikhu pawliqik aa celhmi \u2018Meikhu Pawliqisian\u2019 an tam tuk! Cucu a palh maw tiah biahalnak tuah ahcun chim a har kho men. A ruang cu pumpak biakhiahnak a si. Nain, a poimi cu kanmah duhmi thil kan chim tik ah, meikhu a dawimi ruang ah lam a pit qheo tawn. Meikhu a tam deuhnak poh ah an dawi, an kal qheo tik ah, a taktak a cangmi kha an philh qheo tawn. Cucu a poi bikmi a si.<\/p>\n<p>A fawinak in, \u2018meikhu pawliqik\u2019 tuah cu mei a khut deuhnak pohpoh i zuanzam kha a si ko. Mei khutnak ahcun sa le rawl thaw a um qheo tawn. Sa le rawlthaw a umnak ahcun rawl-ei a thaw deuh qheo. Cucu, meikhu a zohmi nih an zulh qheo tawnmi a si. Phun dang deuh in kan chim a si ahcun, pumpak or vuai deuh nakding caah meikhu cu an dawi qheo tawn. Cu nih cun, Meikhu Pawliqik siloah meikhu pawliqisian ah a phanhter qheo hna cu a si. Cu lawng si loin Meikhu Pawliqik cu meikhu in mi a leem. Mei khutnak poh ah kal ding in mi a au. Hihi a bik in Chinram kan ramkhel harnak kan ton lio, kan har tuk lio ah tonmi a si. A caan ahcun biakhiahnak tuah ding ah thilhar ngaingai cu an si ko.<\/p>\n<p><b><i>Biadonghnak<\/i><\/b><\/p>\n<p>Meikhu Pawlitik he pehtlai in Chinram ah kan tonmi kong ah chim ding a tampi a um liangluang. Nan ngei cio ko lai. Nain, chimrelnak a caan le hmunhma a ngeih lo caah chimrelnak caantha a um kho tawn lo. Chin miphun nih hmunkhat ah kan cawlcangh khawh nakhnga ding caah hmunhma khuar kan hau kan ti. A taktak ah a si kho lo! Biaknak, miphun, zatlaang, thanchonak rian, khua, pengtlang le rianquannak hmunhma tiah kan i qhen liangluang. A bu, media le cawlcanghnak phunphun ah kan i qhen, a bik in ramkhel ah kan i qhen. Thennak lawngte a si. Cu lio ahcun, meikhu a khut khawh deuh nakding lei zoh in a cawlcangmi meikhu pawliqisian an tam hringhran. Cucu a poi ngai tiah ka ruahmi thil a si. Kan i qhenqheknak nih thil qha a chuahpi mi zong a um liangluang ko lai nain a qhatlonak a chuahpi mi zong a tlawm lo. Cu bantuk qhennak nih hmunhma a tamter caah thilqha zong a lawh caan a um ko lai. Nain, thil thalo a chuahpimi zong a tlawm lo. Rianquannak caah a har tuk. Rianquannak hmunhma ah a bu in quannak a um lo. A bu in fun khawhnak a um lo tik ah riantuantinak a um kho ti lo.<\/p>\n<p>Cun, a dang a donghnak ah a chuahpimi cu meikhu bantuk in an zaam chukcho. An i chawkvai, an i thialkaam. Umnak hmunhma fekfuan in an ngei kho lo. An pet, an zuang sawhsawh. Cu nih a langhtermi cu dirhmun fek an ngei lo. A cangmi thil kongkau ah an duhning poh in kinglang bantuk in an zawng an i thleng. Cun, meikhu bantuk in an duhnak poh ah an zuang. Ziah cuticun na ti tiah biahalnak tuah a ka duhmi nan um kho men. Cucaah, thil sining pakhat tein fianternak tuah ka hun duh. A fawinak in miphun caah dirhmun fekfuan an ngeih lo tik ah miphun caah dir ding in timhlamhnak a um kho lo. Miphun caah dir ding ahcun sonhtarh tampi an ngei kho. Cucu biaknak rianquantu ka si, kei cu ca kongkau pei a huammi ka si ko cu, kei cu ma cu pei ka si ko cu tiah cu-e, kha-e ti a si. Nain, a donghnak ahcun meikhu chahpi a khutnak hmunhma ah umhmun khuarmi an tam caah \u2018Meikhu Pawliqik\u2019 tiah ka tinak cu a si. Cu bantuk in miphun caah dirhmun fekfuan ngei loin meikhu chahpi tang ah hmunhma an ngah tik ah thilqha a chuahpi mi nakin miphun caah thilqha lo a chuahpi mi a hung tam deuh suaomau lai. Cucu a fiangmi a si. Cucaah careltu zapi nih fiang tein meikhu pawlitik hi kan fian a herh\u2026<\/p>\n<p><i>Catialtu Salai SH Lian cu Delhi University, India ah Political Science a rak cawngmi a si. Atu ah Norway cozah bawmhnak in Mahidol University, Thailand ah Master in Human Right (International Program) a cawng cuahmah liomi a si.\u00a0 <\/i><\/p>\n<p><i>Salai SH Lian (<\/i><i>Matupi (5 April 2016)<\/i><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>|Salai SH Lian| Chin Digest &#8211; April 2016 Biadomhnak &#8220;Meikhu Pawliqik&#8221; tiah ka ti tik&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13026,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[],"class_list":["post-13025","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-chin","category-opinions"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13025"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13027,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13025\/revisions\/13027"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}