{"id":14879,"date":"2020-11-07T00:50:38","date_gmt":"2020-11-06T18:20:38","guid":{"rendered":"http:\/\/thechinlandpost.info\/?p=14879"},"modified":"2020-11-07T00:50:38","modified_gmt":"2020-11-06T18:20:38","slug":"ramkhel-khuaruah-ning-thar-lei-ah-kan-kal-a-herh-cang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thechinlandpost.info\/?p=14879","title":{"rendered":"Ramkhel Khuaruah Ning Thar Lei Ah Kan Kal A Herh Cang"},"content":{"rendered":"<p>Salai Tial Hram Ling| Chin Digest Vol. 6, No. 4&#8211;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Ramkhel Khuaruah Ning Thar Lei Ah<br \/>\nKan Kal A Herh Cang<\/strong><\/p>\n<p>2020 kan ram Thimnak khuacaan cu COVID-19 caanhar hrahhnihnak (second wave) nih a hun reh ngai ko nain hi pulrai ruangah thimnak hnursuan dawh a si lo. Chin ram, thlanglei laitlang le Rakhine ramri tu ah Tatmadaw le AA nih raltual kau ngai in an lak. \u1e6cih a nung tak mi dirhmun ah an um. A thongsang ralzam (IDPs) pawl mee pek nakding ah tawlrel a har ngai ding dirhmun ah an um. Kuanfang tang ah thimfung hun sanh ding khi, thimfung maw na duh deuh kuanfang dah ti tluk khi a si. A poi rih mi cu palai (Candidates) pawl zong hrocer an tong lengmang. Hi capar ka hun \u1e6dial ni (October 14) zong ah hin Rakhine ram <em>Taungkok<\/em> peng NLD MP minung pathum cu hriamtlai phu pakhat nih an kalpi hna. 2020 Rampi thimnak ni le a dungdang ah \u201czalong tein mee pek khawhnak\u201d a um lo sual lai maw? Chin ram a tluan ko ahcun a dang cu zohchia khenhru in um dawh an si rua lo.<!--more--><\/p>\n<p>Thimnak kong \u1e6dial a si caah, Kan ram thimnak tuanbia tawi tein hnu khirh ta duak ka duh. Kawl ram ah thimnak kan ti mi hi, Mirang ukchan thimnak le zalonnak (Independent) ngah hnu thimnak tiah \u1e6dhen hnih in \u1e6dhen khawh a si. \u201cMirang uknak chan ah khan Kawl rawn kan ti mi Ministerial Burma (Kawl, Karen, Mon le Rakhine) ah hin thimnak (Election) voi ruk tiang a rak um bal cang (1922, 1925, 1928, 1932, 1936 le 1947). Asinain, Tlangcung ram <em>Frontier Area<\/em> a si mi Shan, Chin, Kachin le Kayah ram pawl ah hin thimnak hi Independent hnu lawng ah a thawtnam kan tep ti khawh a si.\u201d Kawlrawn miphun pawl hna nih thimnak voi 12 an ton lio ah kan nih Tlangcung miphun pawl nih cun voi ruk te lawng kan ton rih (1951, 1956, 1960, 1990, 2010, 2015). 2008 Phunghram hnu ah ram pumpuluk thimnak hi tukum hin a voi thumnak le Chin Miphun nih a voi sarihnak thimnak (Election) tivapi kan tan lio a si ve cang.<\/p>\n<p>Tlangmi (Shan, Chin, Kachin le Kayah) hlan ah thimnak ti mi, ramkhel nawlngeihnak ca ah mipi thazaang in i paihnak ah a letkhat in a rak i pai cang mi Kawl rawn ramkhel lehthal ning hi lengphaw ah a lang tuk lem lai lo nain, a chunglei ah cun a hram thukpi a rak thla cang. Ning le cang zong an tlai ngai cang. Mipi sin ah an <em>policy<\/em> zuar an manh ngai. A phichuak a fiang ngai fawn. Cu <em>policy<\/em> cu tlangcung zong ah an zuar khawh tuk fawn. Tlangcung hrambunh <em>party<\/em> hna nih heh tiah an mipi sin ah <em>policy<\/em> an zuar ve nain, 2015 kum thimnak ah khan rawn <em>policy<\/em> sin ah cun ar zai a rel lo ti khawh a si. Zei dang puh len awk a um lo. A kung thu a si ko rua.<\/p>\n<p>Asinain, 2015 thimnak lio ah rawn <em>policy<\/em> kha eibar awk a \u1e6dha taktak maw ti mi cu a liamcia cozah kum nga le an biakam tlinh le tlinh lo nih a chim. 2008 phunghram tang ah cozah voi hnih a hung um cang. USDP cozah, NLD cozah ti in! A ra lai mi cozah teh zeidah a hung si lai ti mi tu cu tutan mipi sin ah <em>policy<\/em> a manh bik phu an si te kho. Asiloah, a kung \u1e6dheo cu dah kan zoh lai ti zong a um. Tukum ko ah hin <em>policy<\/em> kong bia le hla a tam. Cu ruangah cun hlah maw 2020 Myanmar ramkomh Rampumpi thimnak cu a linhsat khun ti a phu. Tlangcung hrambunh ramrian <em>party<\/em> hna <em>policy<\/em> zong an manh ngai in a lang. Rawn hrambunh NLD le USDP siseh, a dangdang zong nih an<em> policy<\/em>\u00a0 an hun zuar lulhmalh cio tikah <em>policy<\/em> ti mi biafang a lar bik ko rua. Lar phu te zong a si.<\/p>\n<p>Vawleicung huap in fimthiam hna nih ramkhel rian cuaithlainak le lawh lonak an langhter tawn tikah <em>Party<\/em>, Kalpi\/khuaruah ning (Ideology) le a minung (Individuality) ti in an chim \u1e6dheo. \u201cAsia ram pawl ah hin Ramkhel a kal ning (political system) hi nitlak ram (western countries) he aa linglet ngai. Nitlak ram pawl nih ramkhel khuaruah ning (political ideology) hi a pakhatnak ah an chiah. Asia ram pawl nih a minung (personality\/individual) kan chiah. <em>Ideology<\/em> cu a hnu bik ah kan chiah.\u201d Chin ram le thimnak tuanbia zoh zong ah hin a minung in zoh deuh cem a si tiah hmuh khawh a si. <em>Policy<\/em> le kal ning cu a hnu deuh ah kan chiah. Mi cheukhat hoi hna nih cun fiangko in a minung bak in zoh ding ti hi an aupi ko.<\/p>\n<figure id=\"attachment_14849\" aria-describedby=\"caption-attachment-14849\" style=\"width: 2560px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-14849 size-full\" src=\"https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1746\" srcset=\"https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-scaled.jpg 2560w, https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-300x205.jpg 300w, https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-1024x698.jpg 1024w, https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-768x524.jpg 768w, https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-1536x1048.jpg 1536w, https:\/\/thechinlandpost.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Chin-Digest_Vol-6-No.-4_Cover-1-2048x1397.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-14849\" class=\"wp-caption-text\">Chin Digest Vol 6, No. 4 A Phaw (Cover)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Laimi nih ramkhel <em>ideology<\/em> kan hman ngai mi pakhat a um. Cucu Pengtlang Ramkhel ti mi kal ning a si ve. Pengtlang ramkhel hi ramkhel fianhnak cauk ah <em>Communitarian View<\/em> ti he aa naih bik ko rua. \u201c<em>Communitarian View<\/em>\u201d ti mi nih cun naihniam mitlawm (sang, peng, khua fonh..tbk) kan \u1e6dangrual lai i, ramkhel hmang in kan i hrawm khawh mi \u1e6dhathnemnak (common good) kha kan lak (pursuit) lai\u201d ti a si. Lam, Ti, Mei, Hlei, Sianginn&#8230;tbk khi kannih pengtlang ramkhel nih an i &#8220;hrawm khawh mi \u1e6dhathnemnak&#8221; kan ti ko lai. Hi kal ning hi \u1e6dhawnak a ngei ngai ve. Asinain dernak (weak point) zong a ngei ve. A derthawmnak bik cu dirhmun rep taktak a ngei lo. Caansau a nun khawh taktak lo hlei ah <em>Provincialism <\/em>ti mi mahtual hruhpi (\u1012\u1031\u101e\u1005\u103d\u1032\u1005\u102d\u1010\u103a) nak a chuahpi ti a si.<\/p>\n<p>A minung, a party, a <em>policy<\/em>, a khuaruah ning (ideology) ti in kan kal deuh. A caan ah a minung le a <em>party<\/em> ah hin kan i za khim ko hna. <em>Policy<\/em> tu hi <em>Democracy<\/em> ram a si bantukin lar hram a hun i thawk. Nitlak ram nih ramkhel khuaruah ning ah hmaisuang ah an chiah mi <em>Ideology<\/em> tu cu kan paw khim ko ahcun a poi ah kan chia lem rua lo. Aho hlei kan palh ti cu chim khawh a si hnga lo. Hmailei kum zeimawzat tu ah khin tuanbia chimtu pawl nih cuticun rak si seh law ti tu ah an hun chim te ko lai.<\/p>\n<p>1946 kum ah khan cun Chin miphun hi ramkhel khuaruah ning ah <em>Frontier Area<\/em> lutlai mirang pa H.N.C Stevenson nih a derthawm bik (the weakest link) an si tiah a rak \u1e6dial. Kanmah lawng kan si kho lo ti mi \u1e6dihphannak ruangah khin kan khuaruahnak tikhur ral a rak pehter lo kha a si ko. Kawl rawn in facang, cite le thir an kan zuarh\/chan sual lai lo ti mi phan ruangah khin ramkhel khuaruahnak ah a derthawm bik dirhmun ah kan rak dir. Nihin zong ah zeiruang tete le zei khuaruah ning nih dah zei dirhmun ah a kan dirter ti mi cu a hung fiang pup \u1e6dhan ko. H.N.C Stevenson bia a dik tuk. Kum 10 hnu ah nan duh lo le nan chuak te lai ti mi biakam hi a si kho lo mi a si. Kawl miphun hi thazaang in nan tei hna lawng ah nan chuak kho te lai a ti. Chuah chim lo, Federal kong hmanh ah kumpi kum 70 chung, ramchung ral (Civil War) he kan cei cikcek.<\/p>\n<p>Tukum 2020 thimnak zong ah a minung \u1e6dheo an lar. <em>Party<\/em> nih a hun zulh. <em>Policy<\/em> cu hei soi pah awk men ah khin kan hei ruah rih ko. <em>Ideology<\/em> tu cu philh bik mi ramkhel keng ruangruh ah aa cang. <em>Policy<\/em> \u1e6dha he, \u1e6dha tuk lem lo he, \u201cA kung cung hmin <em>policy<\/em>\u201d lawngte ah ruah an si dih. Ramkhel khuatuaknak (political ideology) um loin a minung le a kung cung hmin <em>policy <\/em>paoh ah i futnak nih zabu 21<sup>st<\/sup> ah a derthawm bik ramkhel dirhmun ah a kan ser \u1e6dhan te khawh. \u201cMinung i bochan hi cozah pakhat tlaihbawhnak hrampi a si ko nain, vawleicung tuanbia nih a kan cawnpiak mi hmuhton zoh tikah miphun pi iapnak in i kham a herhnak kong hi um lo awk \u1e6dha lo a si ve.\u201d<\/p>\n<p>Cucaah zabu 21<sup>st<\/sup> Chin miphun le a \u1e6dhangcho cuahmah mi Chin mino hna nih kan ruah awk ah kan herh cang mi cu ramkhel kan don ning thlen hi a si. Chin miphun nih Chin ram ah zei ramkhel <em>party<\/em> an phak i, zei bantuk <em>policy<\/em> an rak zuar hmanh ah pawlasi chungril hlainak (policy analysis) kan tuah khawh a herh cang. Ramkhel khuaruahnak (ideology) hlai khawh kan hau cang. Kan Chin ram ah cozah nih ramkhel cawnnak a hun khawh hlan paohpaoh cu zatlang bu nih mipi ca ah ser mi (Public policy) cawnnak zong kan hun herh cang lai.<\/p>\n<p>A rauh hlan ah Chin miphun nih Chin ram le Burma ramkomh cozah hruainak ah kan zumh mi hmunhma cio kan thim cang lai. Mipi kan sin ah chung a hlan bik minung le <em>party<\/em> \u1e6dheo kan thim te ko lai. Asinain, kan ramkhel khuaruahnak tu thlen a hau cang mi cu a um ko. Chin miphun cu Burma ramkomh chung ah Miphun, nunphung, holh\/ca le vawlei ah miphun dang he lawh lonak (Cultural diversity) kan ngei. Kan ramkulh chung milu le Biaknak zong kan rampi milu he mitlawm-u (minority) kan si. Chin miphun hi mi zeihmanh nih miphun pi chilh-iapnak a duh mi kan um bal lai lo. Asinain, ramkhel minung ah i bochan tuknak nih cun, cu thil a canter kho lo kan ti kho lo.<\/p>\n<p>Ramkhel party hna nih an ser mi <em>policy<\/em> chung ah hin khuaruahnak thuthlung taktak (ideology) zapi cu aa khumh dih ko. Kan ram hruainak kong ah kum 70 a buai cang mi Federal khelnak kong, kan miphun, nunphung, holh\/ca le hmunhma ah miphun dang he lawh lonak kong, mitlawm-u kan sinak le kan biaknak kong, kan pawcawmnak, kan ramri le kan himnak kong, kanmah te khuakhan lairelnak kong ah zei <em>Party<\/em> policy nih dah kan tual a huap khawh bik ti cu mipi nih kan hngalh pah dih cio cang ko lai.<\/p>\n<p>Ramkhel rian cu khuaruahnak thuthlung, ser mi le aupi mi phungphai, pumpak dirhmun (IDEOLOGY, POLICY &amp; PERSONALITY) in kan ruah awk a si. Nihin kan ram ah cucu zeitindah a cawl? Khuaruahnak (Morally\/ideology) ah <em>Democracy<\/em> deuh maw, <em>Federal<\/em> deuh maw, <em>Nationalism<\/em> deuh dah? Zei meici dah a nung? Cu nih cun kan ca ah zei <em>policy<\/em> dah a ser? Cu bantuk <em>policy<\/em> cu kan Chin ram ah zei bantuk minung nih dah an dirpi ti mi hi thuk deuh pi in kan ruah lawng ah; 2020 thimnak thimfung pek palh lo bik a si lai. Khuaruah ning (Ideology) kan i palh ahcun ramkhel zong ah kan i palh. Mirang nih, &#8220;What is morally wrong cannot be politically right,\u201d an ti. Chin miphun kan dihlak, vawlei rai le ral buai lakah 2020 ram pumpi thimnak cu him dam te, zalong te le khuaruat bu tein thimfung thla kho cio ko hna usih.<\/p>\n<p><strong>Zohchih mi: <\/strong><\/p>\n<p><em>Salai Ceu Bik Thawng, <\/em>\u201c2020 thimnak ah Tlangcung Party hna dirhmun,\u201d (Federal Journal, Issue 29. July, 2020; Pp.66)<\/p>\n<ol>\n<li><em> Sanjar, <\/em>\u201cFuture Establishment of Competition among Political Parties in Uzbekistan,\u201d (Journal of Political Sciences &amp; Public Affairs, research paper. Pp.1).<\/li>\n<\/ol>\n<p><em>O.P.Gauba, <\/em>\u201cNature of Politics,\u201d(An Introduction to Political Theory, Pp.107).<\/p>\n<p><em>Thomas R. Dye, <\/em>\u201cFederalism and States Policy,\u201d (Understanding Public Policy, Pearson Press. Pp.84).<\/p>\n<hr \/>\n<p><em>Chin Digest Vol. 6, No. 4 (November 2020) ah chuah mi a si. Cauk a phanh khawh lo nak a tam caah Online in thazaang a kan petu caah kan rak thlah \u1e6dhan mi a si.\u00a0<strong>~ Editor<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Salai Tial Hram Ling| Chin Digest Vol. 6, No. 4&#8211; Ramkhel Khuaruah Ning Thar Lei&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14880,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10,144,7],"tags":[],"class_list":["post-14879","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-chin","category-chin-digest","category-election","category-opinions"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14879"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14879\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14882,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14879\/revisions\/14882"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thechinlandpost.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}